KEI TĒNEI WĀHANGA







 English version of this page
|
NgĀ kupu ake a Ētahi tĀngata mŌ
te tiriti 1860 - 1879
Kei tēnei wāhanga ētahi o ngā kupu ake a ētahi tāngata ingoa nui e pā ana ki te Tiriti, mai i te wā o mua i te hainatanga o te Tiriti tae mai ki te tau 1990. |
Rārangi Ingoa Tātai Reta
Ballance, John
1888
Barclay, Rui
1960
Barnard, William
1932
Bell, Francis (Sir)
1922
Bertrand, G. (Major)
1940
Bledisloe (Lord)
(1) 1934, (2) 1934,
(3) 1934
Bracken, Thomas
1882
Bunbury, Thomas (Major)
1840
Cameron, (General)
1864
Carr, Clyde (Reverend)
1932
Carroll, James
1891, 1894,
1908
Carroll, Turi (Sir)
1963
Chapman (Justice)
1847
Chief of Ngā Puhi
1848
Churchill, Winston (Sir)
1906
Clarke, George
1861
Coates, Dandeson
1838
Coates, Joseph Gordon
1925, 1932,
1934
Cobham (Lord)
1960
Colenso, William
1844
Cooke, Alfred
1913
Cooper, Whina (Dame)
1953, (1) 1975,
(2) 1975
Dewes, Koro
1968
Fenton, F. D. (Chief Judge)
1857, 1870
Field, William H.
1932
Fitchett, (Dr)
1909
FitzRoy, Robert (Governor)
1844, 1845,
1846
Forbes, George
(1) 1932, (2) 1932,
(1) 1934, (2) 1934
Fraser, Peter
1923, 1940
Galway (Viscount)
1940
Gipps, (Governor)
(1) 1840, (2) 1840
Graham, Douglas
1984/1985
Gregory, Bruce (Dr)
1984/1985
Hadfield, Octavius (Archdeacon)
1840, 1860,
1861
Harawira, Titewhai
1975
Heke, Hone
1844, 1845
Herangi, Te Puea
1940
Highet, David
1974, 1976
Hobson, William (Captain)
(1) 1840, (2) 1840
Hunn, Jack
1960
Jack, Roy (Sir)
1974
Jessep, J.
1934
Kawepo, Renata
1861, 1877
King, Michael
Te Puea Herangi
1939
Kirk, Norman Eric
1973, 1974
Kohere, Reweti (Reverend)
1905
Langstone, Frank
1940, 1944
Latimer, Graham (Sir)
1990
Lawry, Walter (Reverend)
(1) 1845, (2) 1845
Lowry, L. G.
1944
Hamuera Mangakahia, Moehau
1892
Mangakahia, Hamiora
1908
Maori Rights Conservation Association
1907
Martin, Samuel McDonald
1841, (1) 1845,
(2) 1845
Mason, Henry Rex
1939
Maunsell, Robert (Reverend)
1845, 1846,
1847
Mawhete, Rangiputangatahi
1944
May, Henry
1973
McLean, Mr
1984
Moki, P. (Reverend)
1940
Muldoon, Robert
1973, 1974
Nash, Walter
1932, (1) 1960,
(2) 1960
Native Affairs Committee
Report
1945
Nene, Tamati Waka
1840, 1860
New Zealand Herald
Editorials
1934, (1) 1940,
(2) 1940
Ngapua, Hone Heke
1894
Ngata, Apirana (Sir)
1907, 1919,
1922, 1930,
(1) 1932, (2) 1932,
(3) 1932, 1934,
1938, 1939,
(1) 1940, (2) 1940
Ngata, Henare
1972
Ngatata, Wiremu Tako
1873
Ngati Raukawa
petition
1860
Normanby, (Lord)
1839
Paerimu, Eruena
1879
Paikea, Paraire Karaka
1939, 1940
Palmer, Geoffrey
1984, 1990
Pana-kareao, Nopera
1840, 1841
Parata, C.
1908
Parr, James (Sir)
1932
Parry, William
1938
Plunket, William (Sir)
1908
Potae, Wi
1934
Prendergast, James
1877
Pugsley, Christopher
Maori Battalion
1918
Puriri, Nau Paraone Kawiti
1963
Queen Elizabeth II
1963, 1990
Rankin, Hone Heke
1953
Rata, Matiu
1960, 1971,
1973,1974,
1975, 1976
Ratana, Tahupotiki Wiremu - petition
1932
Ratana, Haami Tokouru (Toko) - 1939
Ratana (Mrs)
1960
Rewa, Ngai Tawake
1840
Riddiford, Daniel
(1) 1971, (2) 1971
Rowling, Bill
1975
Royal Commission on Social Policy
1988
Ruru, David
1975
Salmond, John (Sir)
1918
Savage, Michael Joseph
1934
Seddon, Richard (Premier)
1894, 1902
Simpson, Peter (Dr)
1990
Sinclair, Keith (Sir)
1990
Somes, Joseph
1843
Stanley (Lord)
1845
Stirling, Eruera
1985
Stout, Robert
1914
Sutch, William
1966
Symonds, W.C. (Captain)
1840
Taipari, Wirope Hoterini
1869
Taipua Te Puna-I-rangiriri, Hoani
1891
Taonui, Aperahama
1863
Tawhiao, (King)
1884, 1885
Taylor, Richard (Reverend)
1845
Te Arawa
petition
1891
Te Awha, Parore and Ngā Puhi
petition
1882, 1883
Te Tomo, Te Taite
1932
Tennet, Elizabeth
1990
Tirikatene, Eruera
(1) 1932, (2) 1932,
(3) 1932, 1933,
1938, 1939,
1960
Tirikatene-Sullivan, Whetu
(1) 1974, (2) 1974,
1985
Tomoana, Henare
1893
Topeora, Rangi Kuini Wikitoria
1861
Tuhaere, Paora
1860
Tuwhare, Hone
1975
Te Heuheu Tukino, Tureiti
1898
Upton, Simon
1984, 1990
Vercoe, Whakahuihui (Bishop)
1990
von Haast, H. F.
1934
Ward, Joseph (Sir)
1908
Warren, John (Reverend)
1863
Wetere, Koro
1984
Williams, Henry
1845
Young, Venn
1975
|
 |
 |
| |
30 Māehe 1860 |
 |
He paniwaituhi o Ātiamuri, me Pōhaturoa, i ngā tau 1860-1870, i ngā tau i muri tata mai i 1870 rānei. Ko te pā o Ngāti Raukawa kei te wāhi ki mua.
Image: ATL A-029-063
© Image copyright conditions |
PItihana
nŌ NgĀti Raukawa,
Ōtaki, ki a Kuini WikitŌria
"Nā tō [mua atu] Kāwana, nā
Kāwana Kerei, i pēhi ngā Māori mō ō rātou
hara, engari kāore mātou i pōuri i te mea i hāngai
tonu i raro i te ture... kua mahi te Kāwana hou, a Kāwana [Gore]
Browne... kia raupatutia hētia ngā whenua o Taranaki... [I tēnei]
hara o te Kāwana ka noho pōuri mātou engari e whakapono
ana mātou kāore koe e hiahia kia haere tonu... E tono ana mātou
kia whakahokia tēnei Kāwana ki Ingarangi kei pūmau āna
mahi ki konei."
A.F. McDonnell, MS Papers 151, Folder 19.
Alexander Turnbull Library, National Library, Wellington. |
| |
| |
29 Hune 1860 |
|
ĀtirĪkona
Octavius Hadfield,
Ōtaki
"E pōuri ana te kite iho i te kūware
me te pokanoa o te hunga whakahaere kaupapa. Kāore he putanga mō
tēnei whenua ki te noho tonu a koroheke [Kāwana Gore] Browne
ki konei..."
Archdeacon Octavius Hadfield in a letter to
his brother, 29 June 1860. McWilliam, J., Church Missionary Society, Archives
relating to the Australian and New Zealand Missions 1808-1884 (Alexander
Turnbull Library, Micro-MS-Coll-04, Reel 54, J. McMillan letters and reports). |
| |
| |
Hūrae 1860 |
|
TĀmati
Waka Nene,
NgĀ Puhi, e kŌrero ana ki te whakaminenga i KohimĀrama,
Ākarana
"Kāore au e whakaae ki te Pākehā
mōku anake, engari mō tātou katoa…. Ko wai e mōhio
ana ki ngā mahara o ngā Amerikana me ngā Wīwī?
Nō reira, e kī ana ahau, haria mai ngā Ingarihi hei tiaki
i a tātou. E kī ana ahau, whakaaehia te Kāwana hei Kāwana,
whakaaehia te Kuini hei Kuini."
From
the original Māori. [The English is an 1860 translation] Tamati Waka
Nene of Ngā Puhi addressing the Kohimarama Conference of 1860. Proceedings
of the Kohimarama Conference, Auckland, 1860. |
| |
| |
Hūrae 1860 |
|
Paora
TŪhaere,
NgĀti WhĀtua, e kŌrero ana ki te whakaminenga
i KohimĀrama, Ākarana
"I haria mai e Wiremu ngā paraikete. He poa
ki ahau ēnei. Kāore ngā ika i mōhio he matau kei
roto. I kainga te poa ka mau. Ka tūtaki ki tētahi rangatira,
ka tukuna e Wiremu tana matau, ka mau he pononga mā te Kuini."
Quoted in T. Lindsay Buick, The Treaty of
Waitangi, New Plymouth, 3rd ed. 1936, p. 281. |
| |
| |
Pēpuere 1861 |
|
RĒnata
KawepŌ,
NgĀti Kahungunu, i tana reta ki a Thomas Fitzgerald, Kaiwhakahaere
o Te Matau a MĀui
"… arā, kua whati te Tiriti o Waitangi.
E kōrerohia ana ko te Tiriti he tiaki i ngā Māori i ngā
muru a iwi kē. Engari kāore aua nanakia i haere mai ki te muru
i a mātou: i haere mai te mate i waenganui i a koutou... te
iwi nā rātou te Tiriti i hanga. E Tā, ko koe tonu te
mea i takahi i ō oati huhua..."
A.F. McDonnell, MS Papers 151, Folder 31. Alexander
Turnbull Library, National Library, Wellington. |
| |
| |
5 Hepetema 1861 |
|
MĀori
matangaro nŌ Taranaki
ki a ĀtirĪkona Octavius Hadfield
"Hadfield, kāore ā mātou mahi hē engari
koa kei te Kāwana
kē te
hē mō
te raupatu whenua i Waitara. Koinā te tīmatanga o ngā mahi
hē i tipu mai i te Kāwana … ko te tuarua he whakaara
i te taua ki te haere ki Waitara mā te whenua, mā te moana
i ngā
pō. Ehara kē ia te pō mō te whānako?"
O. Hadfield, MS Papers 139, Folder 7. Alexander
Turnbull Library, National Library, Wellington. |
| |
| |
Hune 21 1861 |
|
Rangi
Topeora o NgĀti Toa,
Ōtaki, I tana reta ki a Donald McLean
“E Tā, ngā mihi ki a koe me ō mahi
papai. I Ōtaki nei, kei te pokea ahau e ngā tāngata koretake
e ngana nei ki te whakatū kīngi mō rātou... He
whakatū raruraru rātou, he hōhā... [i hainatia
e] Kuini Topeora."
McLean, MS Papers 32, Folder 685D. Alexander
Turnbull Library, National Library, Wellington. |
| |
| |
1861 |
|
George
Clarke (HŌri Karaka),
Mihingare o mua me te Kaitiaki matua o ngĀ
TĀngata Whenua
"Nā te whakaaro aha rā, i whakahē
ai a Pūhipi i ngā tikanga ā-iwi me ngā tikanga ahakoa
he aha, engari e whakaae ana e ai ki ā te Māori... tikanga
i mua atu i te Tiriti o Waitangi, kua kore e āhei a [Te] Teira
ki te hoko i ōna whenua. E kī ana [a Pūhipi] mēnā i
hokona e [Te] Teira ōna whenua i mua atu i te Tiriti... kāore
e kore ka whakakauraro a ia ki te mana rangatira o Wiremu Kingi.
Ka whakaae
ia ki te huarahi o Wiremu Kingi i mua atu i te Tiriti... ka ōrua
tana whakaae ki ngā tika ā-iwi…. kia pūruatia te
kōrero, ko te mana Rangatiratanga... i tino whakaaetia... ā
i tino mārama ki ngā rōpū e rua i haina i te Tiriti..."
George Clarke, Remarks on a Pamphlet by James
Busby, Auckland, 1861. |
| |
| |
1863 |
|
Minita
John Warren,
Mihingare WetEriana, he kanohi kitea ki ngĀ hui
i Waitangi me Hokianga I runga i ngĀ kŌrero i te hainatanga
o te Tiriti o Waitangi
"He rahi ngā kōrero a ngā tāngata
whenua, e hāngai ana ki runga i te kaupapa o te pupuri i te rangatiratanga
o te whenua, me tō rātou ake mana motuhake. Ahakoa ētahi atu
o ngā mea katoa, e pai ana ki a rātou te taka atu ki raro
i te maru o te Kuini, ā, e ai ki ā rātou kōrero
huhua, nā te mōhio e ora ai rātou i te pāhua a ētahi
atu iwi, me noho rātou i raro i te maru o te Kuini o Ingarangi.
Tāku
i rongo ai i rite katoa ā rātou kōrero, 'Kia kotahi
tātou. I haria mai te Karaipiture i Ingarangi, tukuna mai te
ture i Ingarangi.' Ōku whakaaro i tērā wā e
mea ana au i te mārama pai rawa atu ngā tāngata whenua
mēnā
ka hainatia te Tiriti ka taka rātou ki raro i ngā tāngata
o Ingarangi, ahakoa taku noho i waenganui i a rātou mō te
tekau mā rima tau i tua atu i taua mahi, ā, he nui aku kōrero
me rātou i runga i te kaupapa nei, kāore au i kite i te hua
ki te huri i aku mahara. I te mataku rawa ngā tāngata whenua
i ngā tāngata o Wīwī, ā i whakapono rātou
i pai tā rātou mahi ki te whakanoho i te raiona o Ingarangi
i waenganui i a rātou me te hōkioi o Wīwī."
Account
written in 1863. Quoted in T. Lindsay Buick, The Treaty of Waitangi, New
Plymouth, 3rd ed. 1936, pp .281-2. |
| |
| |
1863 |
|
Te kupu
whakaari a Aperahama Taonui
"Kaua e waiho i te Tiriti o Waitangi kia uhia ki
te kara o Ingarangi, engari ki te korowai Māori, te kākāhu
tūturu o tēnei whenua... Kei te haere mai te rā e
kite ai koutou i te tangata e mau ana i ngā pukapuka e rua; te
Paipera Tapu me te Tiriti o Waitangi. Whakarongo ki ana kōrero."
Quoted in J. M. Henderson, Ratana: the Man,
the Church, the Political Movement, Wellington, 1963. |
| |
| |
31 Māehe, 1864 |
|
Whakautu
Maori ki
a Tianara Cameron mŌ te pakanga i ŌrĀkau
"E hoa, ko te whakamārama ko tēnei,
ka whawhai mātou mō ake, mō ake, mō ake tonu!"
Meiha W.G. Mair, ko ia te ūnga o ngā whakautu, i āhua
rerekē
ki ōna mahara, e mea ana "E hoa, ka whawhai tonu mātou
ki a koe, ake, ake."
Ko te kōrero a Ngāti Maniapoto, ngā whanaunga o Rewi,
e pēnei ana "E kore e mau te rongo – ake, ake."
Mair’s and Rewi’s versions are
recorded in detail in James Cowan, The New Zealand Wars, 1922, reprint
ed. Wellington, 1983, vol. 1, pp. 390-2. |
| |
| |
1869 |
|
Wirope
Hoterini Taipari,
NgĀti Rautao, NgĀti Maru, NgĀti Paora,
NgĀti Whanaunga ki a KĀwana Bowen
"Kua rongo mātou kei te kimi tō tira
i tētahi ture kia whai wāhi ki ō mātou whenua i waho
atu i tō mātou tāone i Hauraki. Nā, me mutu te mahi
a tō tira, nā te mea ehara taua whenua nō te Kuini,
nō
mātou ake.
Ko taua wāhi nei he mahinga pātiki, he kohinga tuangi, ā,
he wāhi mahi manu mai i te wā o ō mātou tīpuna
tae noa ki a mātou. Ko tenei whenua he tino taonga ki ō mātou
tīpuna, i pakangatia, ā, kua mate hoki ngā tāngata
mō aua whenua e haere nei mātou ki te hī ika, kohi
tuangi me te manu. Kei a mātou tonu te mana o runga i aua
whenua nei... Nā, whakamahia te mana o te Tiriti.
Nā te Tiriti te kī ka tika te noho a ngā Māori i
raro i te maru o te Kuini, ka tiakina e ia ō mātou whenua,
me ngā
wāhi mahinga ika, kuku, tuangi me ngā manu. Nā, i te kitenga
o te koura i Hauraki, e mea ana te Kuini he whenua ōna kei reira!
E hoa, kia kaha ki te whakapūmau i ērā whenua me ō mātou
whenua i tua atu o ngā papa paru ki a mātou."
Archives New Zealand, LE 1/1869, 124. Le 1/1869/124,
National Archives, Wellington. |
| |
| |
3 Tīhema 1870 |
|
KaiwhakawĀ
Matua Francis Dart Fenton,
KŌti Maori, Te WhakawĀnga i te kĒhi
o te Kauwaeranga
"Nōku ōku whakaaro, kei te maumahara tonu
ahau ki te mahea me te āhua tūturu o ngā tohutohu i whakatakotohia
ki mua i te aroaro o Kāpene Te Hopihona, ko ngā whakaaro o ngā
rōpū e rua ki te kirimana ki te whakapūmau ki ngā
tāngata whenua te whakahaere tonu o ō rātou whenua, tae
noa ki tā rātou i tūmanako ai kia tukuna ki te Karauna.
I pupuri tonu ngā tāngata whenua ki a rātou anō...
te ‘wāhi whai painga’ i te wā i whakatakaina ki
te Karauna o Ingarangi te 'wāhi tiketike'...
Ākene pea kāore he tauira kē atu o tētahi koroni i
whakatūria i runga i te āhua tōtika o Aotearoa, arā,
i runga i te kirimana ki te iwi mohoao, i riro i te Karauna o Ingarangi
te mana whenua, te wāhi tiketike, ā, i whakaūhia ki ngā
tāngata whenua te wāhi whai painga, arā, te whakamahinga
me te puritanga o ngā whenua...
Ko ngā whenua i taunahatia i mua, i te rā o te Tiriti o Waitangi,
ngā whenua me ngā mahinga ika i tōna tini, i takitahi rānei
te pupuri o ngā tāngata tūturu? I te mea, mēnā
i pērā, ka mana te tino rangatiratanga i taurangitia ki ngā
kaipupuri e te Karauna o Ingarangi. Otirā kua tino pono tēnei.
Me kimi e tātou i roto i te Tiriti ake, te rongoā pono mō
ō tātou raruraru, ā, ka noho i nāianei ki te whiriwhiri
mehe i hapa te kī taurangi, i te tukunga o te mana whenua o te moutere
ki te Kuini. Ā, ko te whakaaro nui, ko te kupu taurangi te tino pūtake
mō te tukunga..."
4 Hauraki Minute Book 236. Maori Land Court.
Published by A. Frame, Victoria University of Wellington Law Review, vol.
14 (1984), pp. 227-45. |
| |
| |
Hūrae 1873 |
|
Wiremu
Tako NgĀtata,
NgĀti Te Whiti, Te āti Awa, Mema o te Kaunihera
Hanga Ture, i ngĀ tautohetohe o te pĀremata I runga I te pire
whenua rĀhui mŌ te tangata whenua
"He aha i riro ai ō mātou whenua me ō
mātou whare ki raro i te maru [o ngā kaikomihana a te Kāwanatanga]?
Nōku tōku whare, nōku taku koti, nōku anō taku
tarau roa me aku hū hoki. He aha te take i rawekehia ai? He ture
taurite anō mō ngā Pākehā? Kāore pea. Ā,
ko te ture nei i hāngai ki ngā Māori anake...
Kaua e kī mai he huarahi kē mō ngā Māori,
he huarahi kē mō ngā Pākehā, kei te hē tēnā...
Kei te pupū ki ōku whakaaro [i runga i te pire nei], kei
te herea mātou ki te taura, kia rite ki te hōiho. Kua
herea e koutou ngā Māori ki tētahi pōhi, ā,
ka haramai ngā
tāngata komihana ki te tiaki i a mātou... Ko koutou
e kī ana ka tangohia ō mātou whenua hei painga mō
ngā tāngata tūturu; ā, ka tangohia ō mātou
whenua,
ā, ka haria ā mātou tamariki kia ākona ki te kōrero
i te reo Pākehā. Ā, kia puta mai i tō rātou
kura, kei hea he whenua hei nohoanga mō rātou? Me noho rātou
i runga i te wai, me rere rānei pēnei i te kererū? He
aha te pai o te kī ka ākona
ngā tamariki Māori ki te reo Pākehā? Mēnā ka
kumea e koe te whenua i raro i a rātou he aha te painga o te mātauranga?...
Kua kite tōku iwi i tēnei Ture, ā, kei te kī rātou
ka rite ki te wā o Whēra, te wā i heia ai te ioka ki
runga i ngā
kakī o ngā tamariki o Iharaira. Kei te whakamahia anō taua
āhua i nāia tonu nei. I te wā e ora ana mātou ka
taea te ārai i ngā raruraru, engari ka mate ana mātou
ko ā
mātou tamariki ka rite ki ngā tamariki o Iharaira. Ka tangohia
ō mātou whenua ka waiho ki roto i ngā ringaringa o ngā
tāngata Kōmihana."
New
Zealand Parliamentary Debates, vol. 15, 1873, pp. 984-5. |
| |
| |
1877 |
|
TĀ
James Prendergast,
KaiwhakawĀ Matua, mai i te whakawĀtanga
o Wi Parata v Te PĪhopa o Te Whanga-nui-a-Tara me te RŌia Tianara
"I runga i te tūāpapa o tenei koroni,
i rokohanga ngā tāngata whenua kāore ō rātou
kāwanatanga, ā rātou tikanga noho ā-ture. Kāore
e kore i ngā tau kua pahure ko te Kāwanatanga o Ingarangi e
hiahia ana ki te whakanui i te mana motuhake o ngā tāngata o
Aotearoa. Engari kāore i tinana, ā, kāore i tutuki i taua
wā. Kāore i taea e ngā iwi Māori te whakahaere i ā
rātou mahi, nō reira e kore e taea e rātou ngā tikanga
a ngā iwi noho rangatira... Kāore he rōpū tōrangapū
e taea ai te tuku te mana whenua, kāore hoki he mana whenua... Nō
reira, ko te tumu e āhei ai te tuku i te mana whenua... [te Tiriti]
he mea mana kore."
Wi Parata v Bishop of Wellington and the Attorney-General
[1877] 3 NZ Jur (NS) 72. |
| |
| |
15 Tīhema 1877 |
|
RĒNATA KAWEPŌ
HE RANGATIRA NŌ NGĀTI KAHUNGUNU, HERETAUNGA, KI A TĀ HŌRI KEREI
Ko tāku kupu tēnei ki a koutou, tōku mana, i whakapūmautia i raro i te Tiriti o Waitangi, e mana tonu nei. Nā Te Tiriti o Waitangi i kī... ko tōku mana motuhake mō taku whenua me noho rawa mai i ahau. Engari anō koutou e te iwi Pākehā, kua tae mai nei, kei te hīpoki koe i taua mana kia ngaro rawa. Ko tāku kupu tēnei ki a koutou, hauhakengia tēnei mana, tukua kia puta mai ki waho nā te mea i whakapūmautia, i whakamanaia hoki e te kupu a Te Kuini, arā, e te Tiriti o Waitangi. Koia ahau ka inoi atu nei ki a koe kia huraina mai taku mana, tahia atu te oneone e haupū nei i runga i a ia.
[Te Wānanga,29 December 1877 ].
|
| |
| |
27 Pēpuere 1879 |
|
Eruena Paerimu
ki ngĀ Rangatira i te hui i ŌrĀkei
"Kei te kōrero ahau i runga i te kaupapa o
te Tiriti o Waitangi. Ko aku whakaaro e mea ana he ora me te mate kei
roto i taua tiriti. Ka kōrero ahau mō te ora - ngā
hua i riro mai i taua tiriti. Nā roto i ngā āhuatanga
papai o te tiriti i whakakotahi ai tātou ki roto i tēnei whare
i te rā nei ki te wānanga i ā tātou nawe, ā, kia
tiakina tātou i ngā pakanga a ngā tāngata nō ētahi
whenua kē. Kia kore taua Tiriti, kua nōhia tēnei whenua
e ngā iwi kē, ā, ka turakina hoki tātou ki raro.
Tuarua, i roto i taua tiriti rā i whakakorea ngā pakanga
i waenganui i te iwi Māori. Koinei noa iho ngā hua e kite
nei ahau i puta mai i te Tiriti o Waitangi.
Kei te kōrero ahau i nāianei mō ngā whakararu i ara
ake i taua tiriti. E whakahau ana te Kuini i roto i taua tiriti ka mau
tonu i a tātou te mana o ngā whenua; te mana o ngā ngahere,
ngā mahinga ika, ngā wāhi kohinga pipi, me ētahi
atu mea ka mau tonu ki a tātou te iwi Māori: engari i nāianei
kua wareware aua kupu. Kāore anō i riro mai i a tātou
aua hua; engari ehara nō te Kuini te hē – nō te
Kāwanatanga
o Aotearoa. Ko tētahi atu whakararu ko te Kōti Whenua Māori
me ngā Karauna karāti. Nā aua karāti Karauna ka
taka
ō tātou mana. E mea ana ahau koinei ngā kino i ara ake
i te Tiriti o Waitangi."
Appendix to the Journals of the House of Representatives,
1879, G-8, pp. 16-17. |
|