|
| Pae Reo Pākehā Tāngata Ingoa Nui |
| Kei tĒnei wĀhanga |
Kupu Whakataki Kei ngā mapi i tēnei wāhanga ētahi o ngā tino mahi nunui o te hītori o Te Tiriti o Waitangi. Kei te wāhanga Story of the Treaty ngā kōrero mō te rironga wawe o te whenua Māori i te haurua tuarua o te rautau tekau mā iwa, tae noa mai ki te rautau rua tekau. Ko ngā mapi e rima tuatahi ka whakaahua i te rironga nei i roto i ngā tau. Tata ki te 4 miriona eka i raupatutia i raro i te New Zealand Settlements Act 1863 i whakamanaia ai te murunga whenua hei whakawhiu i ngā Māori “whakaeke whawhai”. Ahakoa i whakahokia tētahi haurua o tēnei ki te iwi Māori, i ea ki te moni rānei te tangohanga, he nui tonu kāore i whakahokia ki te hunga nō rātou taua whenua i mua. Kei te mapi o ngā “murunga whenua” ka whakaahuatia ngā rohe e rima i raupatutia ai he whenua i raro i te ture o te tau 1863, tae atu ki tētahi rohe whenua nui atu i te Tai Rāwhiti i reira hoki ētahi atu “tukunga” whenua, i runga i te whakahau. Kei reira hoki tētahi mapi e whakaatu ana i ngā rohe i reira ngā pakanga a te Karauna ki te iwi Māori i Aotearoa. I tīmata te pakanga ki Te Tai Tokerau i te tau 1844, i Taranaki i te marama o Māehe 1860. Ko te pakanga te mahi nui i ngā tau 1863 ki te tau 1865, ka haere te whawhai i Waikato, i te rohe o Mataatua me te Tai Rāwhiti. E toru hoki ngā mapi whakaahua i ngā pae tukutuku rangahau kaupapa e toru. He mapi kei konei o ngā hoko whenua i Ngāi Tahu. Kia tae ki te tau 1865 tata ki te katoa o te Waipounamu me Rakiura, kua oti te hoko. I noho tonu ki a Ngāi Tahu tata ki te kotahi haumano o ō rātou whenua ake. Ko tētahi o ngā mapi ka whakaaahua kia hōhonu tonu te haere o tētahi o ngā pakanga, te pakanga i Waikato, e whakamāramatia ake nei i te rangahau kaupapa mō Waikato-Tainui. Hei whakamutunga, ko te rangahau kaupapa mō te reo Māori, he mapi e whakaahua ana i te ōrau o te iwi Māori ka taea e rātou te kōrero i te reo Māori, huri noa i ngā rohe o Aotearoa. |
NGĀ HONO E HĀNGAI ANA |
||||
|
Kāinga | Pānuitia
te Tiriti | Wātaka | Orokohanga
| Rauemi | Whakataunga
Tiriti | Ngā Take | Mahere Me mātua whakaae te rangatira me te kaipupuri manatārua i mua i te whakamahinga anō o ētahi whakaahua o te pae tukutuku nei. Me mātua whakaae te Whare Pukapuka o Alexander Turnbull,
Te Puna Mātauranga o Aotearoa, i mua i te whakamahinga anō o ā
rātou whakaahua. Kia kitea ai te roanga atu o ngā kōrero mō
ngā whakaahua a ATL, whakatakotoria te kiore ki runga ake i ngā whakaahua. |